Naarmate je meer levenservaring opdoet, word je vaker geconfronteerd met verschillende gevoelens en emoties. Je leert enerzijds jezelf gerust te stellen, anderzijds leer je ook hoe moeilijk of pijnlijk het kan zijn om bepaalde emoties te ervaren.
We gaan vervolgens iets rationeels ‘vinden’ van deze emoties. In reactie hierop kun je emoties, of signalen van het lichaam die daarop wijzen, (on)bewust onderdrukken.
- Op korte termijn zorgt dit ervoor dat vervelende gevoelens op een afstand blijven.
- Op de lange termijn kunnen deze emotionele spanningen vast komen te zitten in het lichaam. De spanning bouwt zich op, waardoor het steeds moeilijker wordt om deze te onderdrukken en te blijven functioneren in het dagelijks leven. Daarnaast kunnen specifieke situaties bewust vermeden worden.
In de ogen kijken
Het klinkt en voelt misschien tegenstrijdig om juist vervelende, pijnlijke of angstige gevoelens bewust te onderzoeken en er ruimte aan te geven.
Wanneer je bewust focust op onprettige gevoelens, neemt de spanning in veel gevallen vaak toe; er ontstaan meer lichamelijke signalen, piekergedachten of zelfs doemdenken.
Echter, wanneer je deze focus op de onprettige gevoelens volhoudt en je aandacht richt op wat het lichaam je wil vertellen, neemt de spanning meestal weer af. Hoe kan dat?
Er zijn verschillende redenen waarom de ervaren spanning afneemt wanneer je juist ‘inzoomt’ op de onprettige gevoelens.
Ruimte maken voor emoties
Door aandacht te besteden aan wat je voelt, breng je de aandacht weg van onderdrukking of ontkenning en geef je letterlijk (mentale) ruimte aan signalen van het lichaam. Dit helpt om de spanningsopbouw die ontstaat door vermijding te verminderen.
Gerichtheid en controle
Door bewust te focussen, ervaren we een gevoel van controle en veiligheid, omdat we onze aandacht sturen in plaats van overgeleverd te zijn aan een overvloed aan emotionele spanningen en lichamelijke signalen.
Emotionele verwerking
Het erkennen en toestaan van onprettige gevoelens geeft je de mogelijkheid om deze emoties te verwerken en de bijbehorende behoeften te onderzoeken.
Doorbreken van de vicieuze cirkel
Onprettige gevoelens kunnen spanning en angst versterken, wat op haar beurt weer nieuwe spanning oproept. Door deze gevoelens te erkennen, te voelen en te accepteren, wordt die vicieuze cirkel doorbroken. Het resultaat is dat de spanning geleidelijk afneemt.
Het lichaam als kompas
Ruimte maken voor emoties wordt soms door mensen als ‘zweverig’ ervaren. Misschien hangt het samen met de oordelen die wij als mensen hebben over moeilijke onderliggende emoties, en kan het een vorm van vermijding zijn.
Toch is bewust focussen op deze gevoelens en emoties de enige manier om emotionele spanningen te verminderen. De signalen van je lichaam bieden hierbij veel houvast.
Gelukkig zien we aandacht voor het lichaam steeds meer terug in geïntegreerde therapievormen binnen de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Door mensen te ondersteunen bij het tijdig herkennen en accepteren van lichamelijke signalen verminderen we ervaren spanningen.
Enkele voorbeelden van therapeutische interventies waarin dit voren komt, zijn:
Therapeutische interventies in dialoog
Binnen een veilige setting word je langzaam en gecontroleerd aangemoedigd om confrontaties met emoties aan te gaan. Door vertrouwen en verbinding met de therapeut ga je gevoelens ervaren, onderzoeken wanneer ze voorkomen hoe je spanningen reguleert. Voorbeelden hiervan zijn Mentalization-Based Treatment (MBT), Emotion Focused Therapy (EFT) en Schematherapie.
Emotieregulatie en Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
Via ACT leer je emoties te accepteren zonder erover te oordelen. Je wordt aangemoedigd om onprettige gevoelens toe te laten, waardoor de spanning die voortkomt uit verzwegen of onderdrukte gevoelens vermindert. ACT benadrukt het bewust aanwezig zijn bij wat er is.
Mindfulness en ademhalingsoefeningen
Mindfulness-based therapieën (zoals MBCT) stimuleren om bewust aanwezig te zijn bij je gevoelens en lichamelijke signalen. Met ademhalingstechnieken kalmeren we het lichaam, waardoor spanning afneemt en emotionele acceptatie bevorderd wordt.
Trauma gerelateerde interventies
Bij complexe trauma’s wordt vaak gewerkt met methoden als EMDR of trauma-gerichte cognitieve gedragstherapie (CGT). Die zijn gericht zijn op het veilig herbeleven en doorvoelen van pijnlijke herinneringen en gevoelens, waardoor spanning kan verminderen.
